Een testament opstellen
Dat kun je helemaal zelf

Als je voor de verdeling van je bezittingen na je overlijden geen al te complexe regeling voor ogen hebt, kun je dat zelf in een testament vastleggen, zonder dat je een notaris moet inschakelen.
Journaliste: Isabelle Nauwelaers – Experte: France Kowalsky

Een testament is alleen nuttig als je wilt afwijken van de wettelijke erfregels die onder meer bepalen dat de langstlevende huwelijkspartner het vruchtgebruik krijgt op de hele nalatenschap en de kinderen de blote eigendom ervan. Omdat je bijvoorbeeld iemand wilt bevoordelen die geen wettelijke erfgenaam is: de partner met wie je feitelijk samenwoont, je stiefkinderen, een vriend… Of omdat je aan een van je kinderen meer wilt nalaten dan aan zijn broers omdat zijn situatie moeilijker is. Of omdat je wilt kiezen wat naar wie gaat: de gezinswoning naar je partner, het chalet in de bergen naar je zoon, de studio aan zee naar je dochter… Kortom, een testament is een belangrijk instrument waarmee je je erfenis kunt aanpassen aan je gezinssituatie en je eigen wensen.

Niets voor het WZC

Je mag niet zomaar iedereen bevoordelen. De wet bepaalt dat deze personen niet kunnen erven via een testament: je notaris, elke zorgverlener die je heeft bijgestaan tijdens de ziekte waaraan je bent overleden, een geestelijke, de beheerder en het personeel van een woonzorgcentrum.

Waar te bewaren?

Je kunt het testament thuis bewaren. Maar als een benadeelde erfgenaam het vindt, is het niet uitgesloten dat die het laat verdwijnen. Je kunt het ook geven aan de begunstigde(n). Maar dan moet je ervoor zorgen dat elke begunstigde een origineel exemplaar krijgt, want een kopie is niet geldig. Een andere mogelijkheid is het document in een bankkluis stoppen. Maar het kan even duren voordat die kluis na je overlijden wordt geopend en er dus weet is van je testament. Het is eveneens mogelijk om een kopie te downloaden op het Izimi-platform van Fednot, de federatie van notarissen. Maar vermeld er dan zeker bij waar het origineel zich bevindt, want dat is het enige juridisch geldige document. Tot slot kun je het testament aan een notaris geven en laten opnemen in het Centraal Register van Testamenten (€ 25 + eventuele notariskosten). Als je erfgenamen een notaris inschakelen voor je nalatenschap, zal die hen erop wijzen dat er een testament bestaat. Anders kan iedereen die denkt in het testament te staan, bij Fednot informeren of er een testament op jouw naam bestaat (crt@fednot.be) en zo ja, bij welke notaris het in bewaring werd gegeven. Het volstaat daarvoor een overlijdensakte voor te leggen.

Hoe stel je jouw testament op

DE INLEIDING

1. Schrijf duidelijk dat het om je testament gaat en vermeld hoeveel exemplaren je hebt opgemaakt. Elk exemplaar moet met de hand worden geschreven, een kopie is niet geldig. Een testament moet individueel zijn. Dus zelfs als jij en je partner dezelfde bepalingen willen opnemen, moet elk zijn eigen document opstellen.
2. Als dit testament een testament vervangt dat je vroeger al hebt opgesteld, is het beter om die zin toe te voegen, om elke twijfel te voorkomen.
3. Identificeer jezelf zeer nauwkeurig. Gebruik als getrouwde vrouw of weduwe je meisjesnaam, maar je mag desgewenst de naam van je (overleden) partner toevoegen.

WAT JE NALAAT EN AAN WIE

4. Identificeer ook de personen aan wie je iets wilt nalaten heel nauwkeurig: naam, voornaam, adres en indien mogelijk datum en plaats van geboorte. Het kan nuttig zijn om eveneens de familieband toe te voegen (bijvoorbeeld “zoon van mijn broer Marc Janssens”) of het feit dat het een goede vriend(in) betreft. Omschrijf heel precies wat je aan hen nalaat, zodat er geen discussie kan ontstaan wanneer het testament wordt geopend.
5. Voorbeeld voor een nieuw samengesteld gezin Wanneer je binnen een nieuw samengesteld gezin iets wilt nalaten aan een stiefzoon of stiefdochter, moet je hen sowieso in een testament begunstigen, want stiefkinderen erven niet automatisch van hun stiefouder. Als je naast die stiefkinderen ook eigen kinderen hebt, let er dan op dat je de wettelijke “reserve” van je kinderen niet aantast (zij hebben wettelijk gezien samen recht op de helft van de erfenis).
6. Als je in Vlaanderen woont, single bent en geen kinderen hebt In Vlaanderen kan een alleenstaande zonder kinderen in een testament in totaal tot € 100 000 aan zijn wettige erfgenamen (broer, zus, neef of nicht) of elke andere persoon naar keuze nalaten tegen een gunsttarief voor de erfbelasting. Je moet dan uitdrukkelijk vermelden dat je artikel 2.7.4.2.5 van de Vlaamse Codex Fiscaliteit wilt toepassen op het legaat. De begunstigde betaalt in dat geval slechts 3% tot 9% op die som, in plaats van 25 tot 55%.
7. Als je in Brussel woont In Brussel kun je in een testament aan een vriend of een familielid zoals je broer, nicht … tot € 15 000 nalaten tegen een gunsttarief voor de successierechten (slechts 3% in plaats van 20 tot 40%). Men spreekt vaak van een “vriendenerfenis”, maar die maatregel betreft elke niet-rechtstreekse erfgenaam (dus niet je partner of je kinderen). Je moet uitdrukkelijk naar de regelgeving verwijzen.
8. Alternatieven als de legataris of het goed bij jouw overlijden er niet meer is Een testament kan alleen worden uitgevoerd als de persoon aan wie je iets wilt nalaten, nog in leven is op het moment dat de nalatenschap openvalt en uiteraard als het goed dan nog tot je vermogen behoort. Het kan daarom nuttig zijn om een alternatief op te nemen voor het geval die voorwaarden niet meer vervuld zijn en het niet meer mogelijk is om een nieuw testament op te stellen. Het is immers niet zo dat de kinderen van de legataris automatisch in zijn plaats zullen erven.
9. Als je iets wilt corrigeren in de tekst
   • Gebruik zeker geen correctiemiddel zoals een blancoroller of vloeibare Tipp-Ex.
   • Zolang het een kleine verandering betreft, bijvoorbeeld een fout in het adres, mag je de fout doorstrepen en de juiste versie toevoegen. Vergeet niet om in de marge het aantal doorgestreepte woorden te vermelden en je paraaf ernaast te plaatsen.
   • Voor een grotere correctie zoals de naam van de legataris en het bedrag van het legaat, is een nieuw document de enige juiste reflex.

EVENTUEEL EEN TESTAMENTUITVOERDER

10. Je kunt een testamentuitvoerder opgeven als je zeker wilt zijn dat je laatste wilsbeschikking correct zal worden uitgevoerd. Dat kan een advocaat of een notaris zijn, maar je mag evengoed een familielid kiezen of een andere persoon die je vertrouwt. Een professional zal uiteraard een vergoeding vragen voor de dienst, maar ook voor een niet-professional mag je een vergoeding vooropstellen (tot 5% van de erfenis wordt het niet beschouwd als een legaat).

DATUM EN HANDTEKENING

11. Je mag indien gewenst “bij mijn volle verstand” toevoegen aan de slotformule. Toch zal dat erfgenamen die niet tevreden zijn, niet beletten om je testament aan te vechten als ze bijvoorbeeld beschikken over een medisch attest of een getuigenis. Beperk het testament zo mogelijk tot één blad. Nummer anders zeker elke bladzijde (bijvoorbeeld met “1/2” en “2/2”) en geef op de laatste aan hoeveel bladzijden je hebt gebruikt (bijvoorbeeld: “Eigenhandig geschreven op twee bladzijden en ondertekend in …”).

WAT JE IN EEN TESTAMENT ZOAL KUNT SCHRIJVEN