Bij verlies van zelfredzaamheid

Zorgvolmacht vs. bewindvoering

Claire is een alleenstaande vrouw van goed 70, zonder kinderen. De jaren beginnen stilaan te wegen. Ze wil liever niet wachten tot ze niet meer in staat is om haar zaken zelf te regelen. Ze heeft drie broers en zussen maar kan het vooral goed vinden met haar jongste broer. Daarom zou ze graag willen dat juist hij haar belangen kan behartigen wanneer zij het niet meer zelf kan.

Chris, de moeder van Tom en Bart, heeft aan een beroerte een halfzijdige verlamming en ernstige cognitieve beperkingen overgehouden. Ze is totaal niet meer zelfstandig, fysiek noch psychisch. Haar zonen hebben eerst het meest dringende geregeld: een geschikt woonzorgcentrum vinden dat haar snel kon opnemen. En Tom heeft haar zo goed en zo kwaad als het ging meegenomen naar haar bankkantoor waar hij de situatie heeft uitgelegd en een volmacht heeft laten opstellen om de facturen van zijn moeder met haar rekening te kunnen betalen. Maar nu is het tijd voor een structurele oplossing voor al de rest, zoals de belastingaangifte van Chris invullen, haar beleggingen beheren, haar huis (waar ze waarschijnlijk niet meer naartoe zal terugkeren) verhuren, enzovoort.

Wie zal je bankrekeningen, je facturen en je vermogen beheren als je dat zelf niet meer kunt? Lees hier alles over twee beschermingsmechanismen voor het geval je kwetsbaar bent geworden: de zorgvolmacht en de bewindvoering.

Journaliste: Isabelle Nauwelaers – Experte: Danielle Drykoningen

De verschillen tussen de twee formules

Anticiperen of niet

Onze twee dames zitten in een totaal andere situatie, maar het probleem aan de basis is hetzelfde: de confrontatie met het verlies van autonomie.

Om personen zoals Claire en Chris die kwetsbaar zijn of dat worden, te beschermen heeft de wetgever twee mechanismen in het leven geroepen: de zorgvolmacht en de bewindvoering. Maar die twee formules zijn niet op hetzelfde moment nuttig en ze bieden evenmin dezelfde graad van vrijheid. Het grote verschil is dat bij de zorgvolmacht de persoon zelf – Claire in ons voorbeeld – het initiatief neemt: jij bent het die beslist wie je zaken zal mogen behartigen, vanaf wanneer, onder welke voorwaarden en met welke beperkingen.

In het geval van Chris is het jammer genoeg te laat om nog een zorgvolmacht te overwegen. De enige volledige oplossing voor haar zonen bestaat erin om aan de vrederechter te vragen een bewindvoerder aan te stellen om hun moeders belangen zo goed mogelijk te behartigen en een heel aantal handelingen in haar naam uit te voeren.

DE ZORGVOLMACHT

WAT IS DAT?

Dat is een juridisch document waarin je je bescherming op voorhand zelf regelt. Concreet wijs je een vertrouwenspersoon aan – de lasthebber – die in jouw plaats mag handelen als je geheel of gedeeltelijk je autonomie verliest. De volmacht kan meer of minder uitgebreid zijn. Je kunt de taak van de lasthebber bijvoorbeeld beperken tot het dagelijks beheer van je bankrekeningen. Of je kunt veel ruimere opdrachten toevertrouwen: je belastingaangifte invullen, je beleggingen beheren, een onroerend goed dat je bezit verhuren, zelfs bepaalde beslissingen over je persoonlijke zorg zoals de keuze van een woonzorgcentrum … Een testament kan echter nooit door een lasthebber worden opgesteld, dat is en blijft een hoogstpersoonlijk document.

WIE KAN LASTHEBBER ZIJN?

Je kiest wie je wilt: je partner, een kind, een broer/zus, een goede vriend … Je kunt ook meerdere lasthebbers aanduiden; bijvoorbeeld je zoon voor de financiële zaken en je dochter voor administratieve zaken of je persoonlijke zorg.

HOE STEL JE DE VOLMACHT OP?

Je kunt dat zelf doen of aan de notaris toevertrouwen. In sommige gevallen is een notariële akte echter verplicht, bijvoorbeeld als je wilt dat de lasthebber je onroerende goederen kan verkopen. De volmacht moet zorgvuldig worden opgesteld zodat elke onduidelijkheid wordt voorkomen over de bevoegdheden van de lasthebber: de identiteit van de volmachtgever (jezelf) en van de lasthebber, de opsomming van de bevoegdheden, het moment van de inwerkingtreding (mag de lasthebber zelf beslissen wanneer hij/zij moet beginnen om in jouw plaats op te treden of moet het verlies van autonomie bijvoorbeeld zijn vastgesteld door twee onafhankelijke artsen?), de regels voor eventuele controle (moet de lasthebber bijvoorbeeld regelmatig een bepaalde persoon op de hoogte houden van wat hij heeft gedaan?). Je kunt ook bepalen wat er zal gebeuren als de lasthebber zijn taak niet meer wil of kan uitoefenen. En natuurlijk kun je op elk moment bepaalde clausules aanpassen, een andere lasthebber kiezen of de volmacht herroepen.

Het is verplicht om de zorgvolmacht te laten opnemen in het CRL (Centraal Register voor Lastgevingen).

HOEVEEL KOST DAT?

De inschrijving in het CRL kost € 19,40. Als je de zorgvolmacht door een notaris laat opstellen, moet je daar dit aan toevoegen: € 211 als ereloon + een aantal kosten + 21 % btw.

DE BEWINDVOERING

WAT IS DAT?

Dat is een gerechtelijke beschermingsmaatregel voor mensen die door hun gezondheidstoestand of hun persoonlijke situatie hun belangen niet meer zelfstandig kunnen behartigen. Het is niet de bedoeling om de betrokken persoon systematisch alle zelfstandigheid te ontnemen, maar om de nodige hulp te bieden wanneer het moeilijk of onmogelijk is geworden om bepaalde beslissingen alleen te nemen.

WIE KIEST DE BEWINDVOERDER?

De vrederechter. Dat gebeurt vaak op vraag van volwassen kinderen die merken dat een van hun ouders zijn rekeningen niet meer kan beheren, moeite heeft om facturen te betalen of kwetsbaar wordt voor misbruik. Maar de vraag kan ook uitgaan van de persoon zelf (die bijvoorbeeld door een beroerte fysiek erg is verzwakt maar nog wel bij zijn verstand), een maatschappelijk werker, de procureur des Konings …

De aanvraag moet digitaal worden ingediend bij het Centraal Register van Bescherming van Personen, via www.rechterlijkebescherming.be. Het is belangrijk om alle documenten toe te voegen op basis waarvan de rechter een beslissing kan nemen (doktersattest, gezinssituatie, vermogen …).

WIE KAN BEWINDVOERDER ZIJN?

De vrederechter kiest de persoon die hij het meest geschikt acht om de belangen van de te beschermen persoon te behartigen. Hij geeft meestal de voorkeur aan een familielid, maar in complexe situaties kan het ook een professional zijn, vaak een advocaat.

De bewindvoerder moet verantwoording afleggen aan de vrederechter: bij de aanvang een verslag over de vermogenssituatie van de persoon en daarna periodiek verslagen van wat hij heeft gedaan. De rechter kan bijkomende info vragen of ingrijpen indien nodig. In geval van twijfel kan de beschermde persoon, de familie of een vertrouwenspersoon de rechter aanspreken.

HOEVEEL KOST DAT?

De aanvraag zelf kost € 26. Daar komen nog kosten bij: voor een medisch attest, het ereloon van een eventuele advocaat die jou bijstaat, en de vergoeding voor de bewindvoerder (de wet schrijft een forfaitaire basisvergoeding voor van € 1 000 per jaar, maar de rechter kan dat bedrag aanpassen volgens de inkomsten van de te beschermen persoon).